De eerste werkweek na de zomer voelt vaak licht. Mensen zijn uitgerust, de inbox is nog te overzien en het overleg heeft iets ontspannens. Veel teams plannen in die weken hun najaar, vol goede voornemens.
Wat onderzoek zegt over het vakantiegevoel
Dat lichte gevoel is echt, maar kort. Nederlandse onderzoekers volgden 96 werknemers voor, tijdens en na een vakantie. Gezondheid, stemming, spanning, energie en tevredenheid verbeterden duidelijk tijdens de vakantie. In de eerste week na terugkomst waren ze over het algemeen weer terug op het niveau van vóór de vakantie (de Bloom e.a., 2010).
Een recentere meta-analyse van 13 studies met ruim 1.400 deelnemers bevestigt dat beeld. Vakantie verbetert het welzijn, maar na de eerste week terug op het werk is er geen betekenisvol verschil meer met de periode ervoor. Een langere vakantie verandert daar weinig aan (Speth, Wendsche & Wegge, 2023).
Wie in september rekent op de uitgeruste versie van het team, rekent dus op iets dat na een paar dagen al is verdwenen.
Wat overblijft als de energie is weggeëbd
Als de extra energie weg is, valt een team terug op wat er altijd al was: de onderstroom. Het vertrouwen tussen collega's. De afspraken die nergens staan. De rol die iemand ooit heeft opgepakt zonder dat die belegd is. De wrijving die op de gang wordt opgelost en nooit in het overleg.
Die onderstroom is er het hele jaar. In rustige periodes is hij minder zichtbaar, omdat er lucht is om dingen op te vangen. In het najaar, met volle agenda's en deadlines richting het jaareinde, verdwijnt die lucht. Dan komt naar boven wat er al lag.
Waarom vertrouwen de basis is
Patrick Lencioni beschrijft in The Five Dysfunctions of a Team een piramide van vijf dysfuncties. De basis is gebrek aan vertrouwen. Waar mensen zich niet kwetsbaar durven op te stellen, ontstaat angst voor conflict. Zonder open conflict ontstaat geen echte betrokkenheid bij besluiten, spreken mensen elkaar niet aan en verliest het team het gezamenlijke resultaat uit het oog (Lencioni, 2002).
Een team dat in augustus vooral plannen maakt en de onderstroom laat liggen, bouwt op de bovenste lagen van die piramide. Dat houdt het een tijdje vol. Tot de druk toeneemt.
Gebruik de eerste weken anders
De weken na de zomer lenen zich juist voor een ander soort gesprek. Mensen hebben nog wat afstand tot het dagelijkse werk en kijken er met een frissere blik naar. Drie vragen om met je team te bespreken:
1. Wat hebben we het afgelopen jaar geregeld zonder het af te spreken? Rollen, taken en besluiten die informeel zijn ontstaan. Werken ze nog, en weet iedereen ervan?
2. Welk gesprek hebben we voor ons uit geschoven? Vrijwel elk team heeft er een. Hoe langer het wacht, hoe zwaarder het wordt als het najaar begint te drukken.
3. Waar merken we het als het vertrouwen onder druk staat? Denk aan stiltes in het overleg, besluiten die na afloop alsnog worden heroverwogen, of collega's die elkaar vooral via de mail aanspreken.
Het vakantiegevoel is vluchtig. Benut de lucht van de eerste weken om de basis van je team te versterken, voordat het najaar die basis op de proef stelt.
Wil je weten wat er onder de oppervlakte van jouw team speelt? Lees meer over teams in beweging, of lees hoe je een vastgelopen team herkent.
Bronnen
- de Bloom, J., Geurts, S. A. E., Taris, T. W., Sonnentag, S., de Weerth, C., & Kompier, M. A. J. (2010). Effects of vacation from work on health and well-being: Lots of fun, quickly gone. Work & Stress, 24(2), 196-216. doi.org/10.1080/02678373.2010.493385
- Speth, F., Wendsche, J., & Wegge, J. (2023). We continue to recover through vacation! Meta-analysis of vacation effects on well-being and its fade-out. European Psychologist, 28(4), 274-287. doi.org/10.1027/1016-9040/a000518
- Lencioni, P. (2002). The Five Dysfunctions of a Team: A Leadership Fable. San Francisco: Jossey-Bass.